Gönderen: meram | Mart 25, 2007

Meram Sit Alanları ve Aydınçavuş

aydincavus.jpg

MERAM SİT ALANLARI VE AYDIN ÇAVUŞ
Prof.Dr.Haşim KARPUZ

Meram, Konya kent merkezinin 5 km. batısında Bozdağ kütlesi arasında,
Dere vadisinin içinde kurulmuş bir yazlık yerleşme, bağlıktır.
Konya’da Meram denince akla yeşil gelir, su gelir, ılık bir esinti, Gedavet, gelir.
Yüzyıllardır Meram vadisinden akan sular Konya’ya hayat veriyor, meyveleri, sebzeleri ile Konyalıları besliyor. Bugün kent merkezi ile bütünleşen bu yazlık yerleşme, doğal varlıkları, geleneksel mimarisi ve sahip olduğu tarihî eserleriyle önemli bir doğal, kültürel ve çevresel bir
bütün oluşturuyor.
Meram çevresinde yapılan bilimsel araştırmalar bu güzel tabiat parçasının&127;Tarihöncesi çağlardan bu yana yerleşme gördüğünü ortaya koymuştur. Karahöyük önemli Tunç çağı ve Hitit yerleşmesidir. Hatip köyünde su kaynağında Kurunta Hitit kaya anıtı bulunmaktadır.
Hitit döneminden sonra Meram, Hellenistik, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerini de geçirdi. Bu dönemlere ait birçok arkeolojik buluntuya rastlanmıştır.
Sit, koruma altına alınmış, insanın yaşadığı yerleşim yerleri ve bu yerleşmelerin sahip olduğu kültür ve doğal varlıklarının bütünüdür. 2863 sayılı yasada bu tanım biraz daha açılmıştır. İnsanın yaşadığı devirlerin sosyal, ekonomik, mimari özelliklerini yansıtan kent kalıntıları,
önemli tarihi olayların geçtiği yerler, tabiat özelliklerinin korunması gerekli “sit” alanlarıdır.
Sit türleri ise şunlardır:
l.Arkeolojik Sit: Tarihöncesi devirlerden günümüze kadar ulaşan yerleşim tabakalarına, uygarhklara ait kültür varlıklarına sahip alanlardır.
2.Doğal Sit: İlginç özellik ve güzelliklere sahip, ender bulunan doğal ve yerleşim alanlarıdır. 3.Kentsel Sit: Kentsel ve yöresel nitelikleri, mimari ve sanat değerleri ile çevresel yaşama biçimini yansıtan ve doku bütünlüğü olan alanlardır.
4.Tarihi Sit: Millî tarih ve önemli tarihî olayların geçtiği alanlardır.
Konya, zengin bir mimari mirasa sahiptir. Kentte muhtelif zamanlarda belirlenen sit alanlan şunlardır:
Alâeddin Tepesi Tarihi Doğal ve Arkeolojik Siti, Tarihi Kentsel Sit Alanı (Mevlânâ Selimiye Alanı-Eski Bedesten Tarihi Ticari Kentsel Siti), Karahöyük Arkeolojik Sit Alanı, Meram Doğal Sit Alanları, Sille Arkeolojik ve Kentsel Sit Alanı.

MERAM’IN SİT ALANLARI
Meram’da arkeolojik ve doğal sit alanlan tespit edilmiştir.
1-Karahöyük Arkeolojik Sit’i:
Şehir merkezinin 8 km. güneybatısında Karahöyük köyü sınırları içinde bulunan Karahöyük Orta Anadolu arkeolojisinde önemli bir yer tutmaktadır. Eski Tunç Çağı’ndan başlayarak Hitit İmparatorluk Çağı’na kadar sürekli yerleşime tabi tutulmuş ve 27 yerleşim tabakası tespit edilmiştir.
Ekin tarlaları içerisinde 600-450 m. ölçülerinde düzgün olmayan bir daire şeklindedir.
1983 yılından bu yana Prof.Dr.Sedat Alp ve öğrencileri tarafindan kazılmaktadır. Şehrin kalın sur duvarları, konutlarıyla çok sayıda küçük buluntular ele geçmiştir. Bugün imar planı içinde kalan höyük sınırlarına yakın evler inşa edilmektedir.
Karahöyük, Gayri Menkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafindan 11.11.1977 gün ve A-864 sayılı karar 1.Derece Arkeolojik sit olarak belirlenmiştir. Höyük sınırlarına yakın yol, park ve konut yapımı talepleri olmaktadır. Ancak çevresini oluşturan geniş koruma bandı sayesinde höyük iyi korunmaktadır.

Meram Doğal Sit Alanları:
Meram doğal sit alanının verilerini Meram deresinin doğal yapısı ve yeşil dokusu, bağlar, bağ evleri ve tarihi anıtları oluşturmaktadır. Aydın Çavuş Ormanı Meram doğal sit alanına önemli bir katkı sağlamaktadır. Yakın yıllara kadar, eski özelliklerini koruyan bu yerleşim yeri günümüzde yoğun yapılaşma taleplerine maruz kalmaktadır. Meram’ın korunması için, Konya Koruma Kurulu 16.1.1992 tarih ve 1221 sayılı kararı ile Meram’da I, II ve III. Derece sit alanları ilan etmiş ve “Geçici Dönem Koruma ve
Yapılanma Koşullarını” belirlemiştir. Yapılanma koşullarının koruma ve onarımına ilişkin kapsam ve yöntemler başlığında, sit alanlarında her türlü yapılanma ve onarım için bu koşullar doğrultusunda kuruldan izin
alınmasına, toplu ve anıt ağaçlarının korunması gibi hükümler bulunmaktadır. Yeni yapılanma koşulları başlığında ise binalann yükseklikleri, arsa kullanım oranları, yapı düzeni gibi hükümler
bulunmakta, bahçe duvarlarının nasıl yapılacağı belirlenmektedir. Parsellerin ifraz ve tevhidi için de bazı sınırlamalar yapılmakta; parsellerin konumuna göre 1000 m. ile 2500 m. şartları getirilmektedir.
Meram ilçesinde bu sit kararlarına rağmen bütüncül bir koruma planı yapılmadığı için ve yeterli kontroller sağlanamadığı için kaçak inşaat yapımı söz konusu olmaktadır. Meram’ın yeşil dokusu gözle görünür bir biçimde azalmaktadır. Meram Doğal Sit Alanı içerisinde Köprü ve Hasbey Külliyesi önemli bir yer tutmaktadır. Hamamın batısındaki Mollaoğlu Değirmeni yıkılmıştır. Meram’da önemli köşk ve bağ evleri bulunmaktadır. Şehir evlerinin aynısı olan bağ evlerinde yaz aylarında
oturuluyordu. Bir çok tarihî bağ evi de yıkılmıştır.

AYDIN ÇAVUŞ-AYDIN AYDINÖZ (1925-1969)
Bugün, Meram doğal sit alanlarının önemli bir bölümünü oluşturan Aydın Çavuş Koruluğu Belediye Bahçeler ve Parklar yöneticisi, ziraat teknisyeni Aydın Aydınöz tarafından kurulmuştur.
1953 yılında başlayan Meram-Tavus Baba tepelerindeki ağaçlandınna çalışmaları Amerikalı uzmanların olmaz demesine rağmen, teneke ile su taşınarak, fidan fidan tutturularak gerçekleştirilmiştir. Aydın Çavuş Ormanı orman sevgisinin, azmin elinden hiçbir şeyin kurtulamayacağının canlı delilidir. Konya halkının Aydın Çavuş diye andığı bu değerli insanı
daha yakından tanıyalım. Oğlu Prof.Dr.Ayhan Azzem Aydınöz(*) babasını anlatıyor: 1896 yılında Bosna-Hersek’in Taşlıca şehrinde dünyaya geldi. Babası toprak sahibi olduğu için ziraat tahsili için kendisini Avustuıya-Gratz Ziraat Okulu’na gönderdi. Kardeşinin de öldürüldüğü Sırp katliamı başlayınca Bosna’ya döndü. Direniş teşkilatına katıldı. Üç yıl sonra Yunan Krallığı’na iltica etti. Sırbistan Krallığı tarafından gıyaben idama mahkum edilmişti. Makedonya anlaşmazlığı nedeniyle Sırbistan Krallığı’na iade edilmedi. 1925 yılında Türkiye’ye geldi. İstanbul’da iskan yeri gösterildi. Elindeki maddi imkanla baba mesleğini devam ettirmek için verimli toprakları olan Adana’ya gitti. Toprakları beğendi, ama can güvenliğini yeterli görmedi. İstanbul’a dönmeye karar verdi. Konya’da Rumelili bir hemşehrisini ziyaret etmek istedi. İkinci Ordu’da görevli Paşa’yı ziyareti sırasında zamanın Konya Belediye Başkanı ile tanıştı. Mübadelede park
ve bahçelere bakan Kosta Bey’in görevi teklif edildi, fakat memurluk düşünmediği gerekçesiyle kabul etmedi. Geçici süre için görev teklif edildi. Bu süre içinde park ve bahçeler için insan yetiştirecekti. Bir yıl sonra Konya’dan ayrılmak istedi. Vali o zamanda kendisine verilen yetkiyi kullanarak Konya’dan ayrılmasına izin vermedi.
Ayrılma konusunda birkaç istemi de yerine getirilmedi.1931 yılında evlendi.12 Aralık 1969 yılında vefatına kadar tam 44 yıl Konya’ya hizmet etti. Vefat ettiği zaman görevi devam ediyordu. Kendi deyişiyle “her ağaç, her çiçek onun için bir evladdı, Selçuklu pay-ı tahtı’na ne yapılırsa azdı”. Konya’yı böyle sevdi, bir ömrü gözünü kırpmadan verdi.
Konya’da 30’a yakın park ve bahçe, özellikle 1953 yılında Meram-Tavusbaba’da çıplak tepeleriıı ağaçlandırılması ideali ve iddiası idi. Yurt içinden ve yurt dışından birçok uzman bu düşûnceyi uygulanır bulmuyorlardı. İdealini ve iddiasını gerçekleştirmesinin mutluluğunu tattı.
Konya’ya hizmet etmek kendisi için vazgeçilmez bir yaşam tarzı idi.
Vefalı davranışlardan sevinç duydu, güç kazandı.
Konya’ya daima sevgi, şükran ve bağlılık içinde yaşayıp, hizmet etti.
Hemşehrilerine yaptığı hizmeti az gördü.
Bugün yaşıyor olsa idi Konya’ nın kadirşinas davranışlarından çok mutlu olur ve bir kez daha yanılmadığını anlardı.
SaygılarımLa.
Oğlu
Ayhan Azzem Aydınöz
14.07.1999

Aydın Çavuş’u sadece Konyalılar değil, Konya’yı ve Meram’ı ziyaret eden bütün misafirler rahmet ve şükranla anıyorlar. Yaz kış demeden her hafta sonu binlerce kişi Aydın Çavuş ormanında dinleniyor, piknik yapıyor.
SONUÇ
Dünyanın önemli tarihî şehirlerinden olan Konya gihi, bu şehre hayat veren ve dünyanın nadir yeşil parçalarından birisi olan Meram ne yazık ki zamanında ve yeterince korunamamıştır.
Son yıllarda şehir nüfusunun hızlı artışı, tarihi bağcılığın terk edilişi Meram’ın korunmasını gündeme getirmiştir.
Meram doğal sit alanının korunması Konya için çok önemlidir. Konyalı gibi Konya Belediyesi de Meram’ın korunmasını istemektedir. Meram’ın yeşil dokusu, bağ kültürü ve anıtları bir bütün olarak korunmalıdır. Önceleri 5000 m2’ye bir ev yapılırken, belediyelerin siyasî baskılara göğüs gerememesi üzerine bu alan 1600 m2’ye düşmüştür.
Sit alanlarında getirilen yapı yasağı ve kısıtlamalara rağmen, yapı yoğunluklarının fazla olması, kaçak yapılar sebebiyle Meram hızla betonlaşıyor. Bu yüzden Meram’da tarihin ve yeşilin simgeleri tarihi ağaçlar da korunamamaktadır. KOSKİ tarafından özenle belirlenmiş ve
haritalara geçirilmiş, bağ ve bahçeleri sulayan su kanalları da hızla bozulmuştur. Meram için hazırlanan koruma amaçlı imar planları yeşil alanları azami ölçüde korumalı, tarihî ve doğal çevreye uyumlu biçimde yapıların yapılmasına izin verilmelidir. Meram’ın yeşili sadece bağ sahiplerinin, arsa sahiplerinin değil, bütün Konyalılann malıdır. Yeşilsiz bir Meram,Meram’sız bir Konya düşünülemez.
Günümüzde, doğal çevre ve kültür varlıklan büyük risk altında olan çok değerli varlıklardır. Zengin bir doğal ve kültürel çevreye sahip Konya ve Meram’da sit alanlan ve onların sahip olduğu değerleri korumak için artık zaman kaybedilmemelidir. Yüzyılların yeşiline katkı sağlayan kıraç Tavus Baba tepelerini yeşillendiren Aydın Çavuş Ormanı Meram’ın ve yeşilin simgesi olmuştur. Bu vesile ile bu ormanı kuran Aydın Aydınöz’ü rahmetle anıyorum.

*Sayın Prof.Dr.A.A.Aydınöz’ün 14.7.1999 tarihli mektubun ekinde
gönderdiği biyografidir. Kendisine katkıları için teşekkür ederim.

Reklamlar

Responses

  1. yani güzel de resimler çoğaltılsa idi


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Kategoriler

%d blogcu bunu beğendi: