Gönderen: meram | Ekim 30, 2016

Çatalhöyük’te Bir Gün

22 Ekim 2016 Cumartesi günü NEÜ SBBF Fakültesi Tarih bölümünden bir grup öğrencimle birlikte Çatalhöyük’teydim.

Konya il merkezine 52 km. uzaklıkta olan ve Eskiçağ Neolitiğinin en önemli yerlerinden biri olan Çatalhöyük’te incelemelerde bulunduk. 9000 yıl öncesinin bakiyelerini yakından görmek öğrencilerim için heyecan verici oldu.

*yakın zamana kadar Anadolu’da Neolithik Dönemin olmadığı ifade edilirken, James Melleart, 1958 yılında Çatalhöyüğü keşfetmiştir. 1962-63-65 yıllarında 4 kazı yaptı.
1954-59 da Beycesultan’da  çalıştı
1956 yılında Hacılar’ ı keşfetti.
* 4 kazı boyunca Melleart 150nin üzerinde bina 480 iskelet ortaya çıkardı.
*Uygarlığın Bereketli Hilal olarak tanımlanan Mezopotamyanın dışına çıkararak Orta Anadolu’ya taşımıştır.
*James Melleart’a kadar Anadolu’da MÖ. Yaklaşık 3000 lere kadar uzanan Troya ve Alişar gibi İlk Tunç çağına ait yerler biliniyordu.
*Önceden ÖnAsya Neolitik Döneminin merkezleri Güney Suriye, Filistin, Lübnan, Ürdün ve Doğu Akdeniz olarak kabul edilirken Anadolu bu coğrafyanın taşrası (periferisi) sayılıyordu.
*kent büyüklüğünde ilk yerleşim yerlerinden birisidir. Bundan dolayı Çatalhöyük “ilk kent”  “uygarlığın başladığı” yer olarak anılmıştır.
*Çatalhöyük “bin yılın en önemli kazısı” olarak nitelendirilmiştir
*Sezgi gücünü “bir höyüğün kayalar dışında bir şeyler içerdiğini anlayabilme gücü” olarak tanımlıyor.

*Evler birbirine bitişik ve çatıdan girişlidir
*Yaklaşık 8000 kişinin yaşadığı tahmin ediliyor.
* Ev sadece barınma yeri değil, ölülerin gömüldüğü, duvar resimlerinin, kabartmaların bulunduğu mekanlardır.
*Evler arası sokak yok fakat dar geçit var. Evler bir önceki yapının duvarları üzerine kurulmuştur.
*Evlerin yapımında görülen tutuculuk, ev içi süslemelerde farklılıklar göze çarpar.
*Ev içindeki duvar resimleri ve kabartmalar, oranın tapınak olma ihtimalini güçlendirir.
* Hayvan başları, kabartmalar duvar resimleri “dini ve törensel önemi olan ve tanrıları betimleyen unsurlardır.
*ölüler evlerin tabanlarına açılan çukurlara gömülmektedir.
*Aşı boyalı evler, diğer evlerden farklı olduğundan tapınak olma ihtimali mevcuttur.
*Geyik, yabandomuzu, leopar gibi vahşi hayvanlar tanrı ve tanrıçaları simgelemekten daha çok onlara eşlik eden varlıklar olarak tanımlanır.
*Son araştırmalara göre evler arasında farklılıklar olmadığı,kült merkezlerinin olmadığı ifade edilmiştir.
*160 yapının 3/1 süsleme içermektedir. Bu süslemeleri yorumlamak oldukça güçtür. Büyük bir ana oda, etrafında depo olarak kullanılan küçük odalar. Ana odada fırın, tezgah, altında gömü ve dekore edilmiş odalardır.
*Hiçbir yapı 8 Kişiden fazla kişiyi barındıracak büyüklükte değildir.
*Su gideri amaçlı bir delik bulunmamıştır. Saedece ocakların yanında tıkanmış delikler var. (atık ve çöp için)
*Evlerin için çok düzenli, çöp artığı yok denecek kadar az. Açık alanda biriken kül, atıkları sterilize etmiştir.
*İkinci odaların damları daha alçak. Damdan girme savunma amaçlıdır. Düşman labirent gibi bir ortamda yenilmeye mahkumdur. Ancak yangın çıkartarak galip gelebilir.
*Bukranyum (boyalı ya da sıvalı sığır kafatasları), kabartmalar (tilki dişleri, sansar kafatası, akbaba başı ve gagası)
*Tüm boyamalar beyaz ve krem rengi üzerine sarı, siyah, kahverengi,mavi ve yeşil renk kullanılmıştır.
*Akbaba sahnesi en korkunç olanıdır. Öldürme sahneleri, av sahneleri,
*geyik, yaban domuzu ve leoparlar tanrı ve tanrıçaların sembolleridir. Kırmızı boya yaşam, kara ise ölümü sembolize eder.
*Hayvan figürleri tapınma olmayıp, insanoğlu ile vahşi doğa arasındaki ilişkiyi de betimleyebilir.
*Bazı yapılar neden aşırı süslü? Tapınak olabilir
*Çatıların üstünü nasıl kullandıklarını bilmiyoruz.
*Sığırın evcilleştiği ilk yerdir.
*merkezi bir yönetim var mı yok mu bilinmemektedir
*Evler kerpiçten yapılmıştır. Evin içinde yükseltilmiş toprak platformlar bulunuyordu. (yatak, tezgah masa olarak düşünülmüş olabilir). Duvarlar beyaz, ince ve yapışkan bir kil ile kaplanmıştır. Yapılar güneşte kurutulmuş dörtgen kerpiçler, sazlar ve sıva ile inşa edilmiştir. Taş az olduğu için temelde de kerpiç kullanılmıştır. Kerpiçe bol miktarda saman katılmıştır.
Damdaki saz demetlerinin üzeri kalın bir çamur tabakası ile örtülmüştür. Damın ağırlığı 2 ana hatıl ve küçük hatıllarla desteklenmiştir.
*Eve damdan girilir fakat evin diğer odalarına alçak kapılarla girilir. Her evde ahşap merdiven bulunur. Merdiven ile ocağın dumanı aynı delikten dışarı çıkar. Ocağın yanında yakacak için kullanılan alçak bir girinti bulunur.
*Ana tanrıça figürünün bulunması dini bir inancı sembolize edebilir.
*Eşitlikçi bir yapıya sahip olduğu düşünülmektedir(kadın-erkek).

(Yrd. Doç. Dr. Fatih Berk hocanın notlarından)

* 1958- 1965 yılları arasında James Melleart
1993-2017 Ian Hodder devam ediyor.
Ian Hodder, döneminde arkeolojide bulunan yeni teknikler kullanıldı ve J.M. yorumları değişti.

*Bulunan eserler arasında en önemlisi yanında 2 leopar bulunan “Ana Tanrıça Heykeli” dir. Av hayvanlarının yöneticisi, avların yöneticisi olarak adlandırılır. Tahıl ambarında, doğuran bir kadını sembolize ettiği düşünülebilinir. Ana Tanrıça kültünün başladığı yerdir.

*Yeni yorumlara göre zoomorfik betimli (hayvan) figürünler, insan betimli (antromorfik) figürünlere göre daha çok olması ve çöplük dahil her tabakada bulunması (sadece evde, tapınakta değil) Ana Tanrıça  figürü hakkında yeniden düşünmemizi sağlar.
-*İnsan betimli bir tanrı ya da tanrıça kültü olmayabilir çünkü insan betimli figürün sayısı az.
*UNESCO tarafından 1 Tem 2012’de Dünya Kültürel Miras listesine alındı.  Ve listede yer alan tek YakınDoğu Neolithik yerleşmedir.

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Kategoriler

%d blogcu bunu beğendi: